Kişilik Envanteri Nedir?
Kişilik envanteri; kişinin davranış eğilimleri, çalışma biçimi, tercihleri veya belirli durumlara yaklaşımı hakkında yapılandırılmış bilgi elde etmek amacıyla kullanılan değerlendirme araçlarının genel adıdır.
İşe alım süreçlerinde de farklı türde kişilik envanterleriyle karşılaşabilirsiniz.
Bu uygulamalar teknik bilgi sınavlarından farklıdır. Genellikle "Bu sorunun doğru cevabı nedir?" yaklaşımından çok belirli durumlarda nasıl davranmaya eğilimli olduğunuz, çalışma ortamındaki tercihleriniz veya kendinizi nasıl tanımladığınız anlaşılmaya çalışılır.
Her kişilik envanteri aynı özellikleri ölçmez. Kullanılan yönteme göre soru biçimleri, değerlendirme sistemi ve oluşturulan rapor değişebilir.
Bu nedenle daha önce bir kişilik testi çözmüş olmanız, başka bir işe alım sürecinde karşınıza çıkacak değerlendirmenin de aynı olacağı anlamına gelmez.
İşe Alımda Kişilik Testi Neden Yapılır?
CV'niz eğitiminizi, geçmiş deneyimlerinizi ve sahip olduğunuz bazı becerileri gösterir. Teknik değerlendirmeler ise belirli bir işi yapabilmek için gereken bilgi veya becerileri ölçmeye çalışabilir.
Ancak bunların hiçbiri tek başına kişinin çalışma biçimi hakkında bütün resmi vermeyebilir.
Bazı şirketler bu nedenle işe alım sürecine kişilik envanterlerini de dahil eder.
Örneğin bir pozisyon yoğun iletişim, düzenli takip, ekip çalışması veya hızlı karar verme gerektiriyorsa adayın çalışma eğilimleri pozisyonun diğer gereklilikleriyle birlikte değerlendirilebilir.
Kişilik envanteri ayrıca işe alımda kullanılabilecek tek değerlendirme yöntemi değildir. Pozisyona göre teknik testler, vaka çalışmaları, mülakatlar veya farklı değerlendirme uygulamaları da sürece dahil edilebilir. Kariyer Ajansı'nın aday değerlendirme rehberinde bu yöntemlerin işe alım sürecindeki kullanımına daha geniş açıdan yer veriliyor.
Bu nedenle kişilik envanterini tek başına "işe alınacak kişiyi belirleyen test" olarak görmek doğru değildir.
Kişilik Envanterinde Ne Sorulur?
Sorular kullanılan envantere göre değişiklik gösterebilir.
Bazı değerlendirmelerde bir ifadeye ne ölçüde katıldığınızı belirtmeniz istenebilir.
Örneğin:
"Planlı çalışmayı tercih ederim."
"Yeni insanlarla kolay iletişim kurarım."
"Karar vermeden önce ayrıntıları incelemeyi tercih ederim."
Başka sistemlerde ise size birden fazla ifade sunularak hangisinin sizi daha fazla veya daha az tanımladığı sorulabilir.
Benzer bir özelliğin farklı ifadelerle birden fazla kez karşınıza çıkması da mümkündür.
Bu nedenle her sorunun arkasında "İşveren burada hangi cevabı görmek istiyor?" diye düşünmek değerlendirmeyi olduğundan daha karmaşık hâle getirebilir.
Kişilik Testinde Doğru Cevap Var Mı?
Kişilik envanterlerinin amacı genellikle mesleki bilgi ölçmek olmadığı için klasik sınavlardaki gibi her soru için tek bir doğru cevaptan söz etmek uygun değildir.
Bir satış pozisyonuyla muhasebe pozisyonunun çalışma beklentileri aynı olmayabilir. Benzer şekilde aynı unvan için çalışan arayan iki şirketin ekip yapısı ve pozisyondan beklentileri farklı olabilir.
Bu nedenle internette karşılaşabileceğiniz "kişilik testinde verilmesi gereken cevaplar" gibi hazır kalıpları ezberlemek sağlıklı bir hazırlık yöntemi değildir.
Üstelik kendinizi gerçekte olduğunuzdan tamamen farklı göstermeye çalışmanız farklı sorulara verdiğiniz cevaplar arasında tutarsızlık oluşmasına neden olabilir.
Amaç belirli bir karakteri canlandırmak değil, soruları mümkün olduğunca kendi genel davranış biçiminize göre cevaplamaktır.
Kişilik Envanteri Nasıl Cevaplanmalı?
Soruları dikkatlice okuyup sizi en iyi yansıtan seçeneği tercih etmek en makul yaklaşımdır.
Cevap verirken kendinizi yalnızca tek bir istisnai olay üzerinden değerlendirmeyin.
Örneğin normalde planlı çalışan ancak çok yoğun bir dönemde plansız hareket etmek zorunda kalan biriyseniz, yalnızca o dönemi değil genel çalışma biçiminizi düşünmeniz daha anlamlı olabilir.
Aynı şekilde bir soruda "İnsanlarla iletişim kurmayı severim" ifadesinin bulunması, her ortamda ve her insanla aynı derecede sosyal olmanız gerektiği anlamına gelmez. Soruyu genel eğiliminiz üzerinden değerlendirebilirsiniz.
Sorular üzerinde gereğinden fazla zaman geçirmek de cevap vermeyi zorlaştırabilir. Testin kendi açıklamalarında aksi belirtilmediği sürece ifadeleri doğal anlamları üzerinden değerlendirmek daha uygundur.
Kişilik Envanterine Hazırlanılır Mı?
Bir teknik sınava hazırlanır gibi kişilik testi cevaplarını ezberlemeniz gerekmez.
Ancak değerlendirmeyi yapacağınız koşulları hazırlamanız mümkündür.
Mümkünse:
- Kesintiye uğramayacağınız bir ortam seçin.
- Başlamadan önce talimatları okuyun.
- İnternet bağlantınızı kontrol edin.
- Testin süreli olup olmadığına bakın.
- Soruları aceleyle geçmeyin.
- Başkasından yardım almadan cevaplayın.
Değerlendirme öncesinde şirketin gönderdiği e-postayı da yeniden kontrol edin. Bazı sistemler belirli bir tarayıcı, kamera, süre veya tek oturum şartı koyabilir.
Şirketin veya değerlendirme sağlayıcısının özel yönergeleri varsa genel tavsiyelerden önce bu kurallar dikkate alınmalıdır.
Kişilik Testinde Tutarlılık Önemli Mi?
Bazı değerlendirme araçlarında benzer özellikler farklı soru biçimleriyle birden fazla kez ele alınabilir.
Bu durum adayların "Önceki soruya ne cevap vermiştim?" diye düşünmesine neden olabilir.
Fakat önceki cevapları hatırlayıp bütün testi yapay biçimde birbirine uydurmaya çalışmak yerine soruları doğal biçimde cevaplamak daha uygundur.
İnsan davranışı her koşulda tamamen aynı değildir. İş ortamındaki davranışınızla sosyal bir ortamdaki davranışınız arasında farklılık bulunabilir.
Önemli olan belirli bir "ideal aday" karakteri oluşturmaya çalışmak yerine kendi genel eğilimlerinizi mümkün olduğunca doğru yansıtmaktır.
Kişilik Envanteri Sonucu Olumsuz Çıkabilir Mi?
Bu noktada "olumsuz" ifadesini dikkatli kullanmak gerekir.
Bir kişilik özelliğinin tek başına iyi veya kötü olmasından ziyade, belirli bir rolün beklentileriyle nasıl ilişkilendirildiği önem taşıyabilir.
Örneğin ayrıntılara uzun süre odaklanmak bir görevde önemli bir avantaj olabilirken başka bir görevde hızlı karar verebilmek daha fazla önem kazanabilir.
Aynı şekilde sürekli insanlarla iletişim gerektiren bir görev ile günün büyük bölümünde bağımsız ve yoğun odaklanma gerektiren bir görevin çalışma biçimleri aynı değildir.
Bunun yanında işe alım kararı yalnızca kişilik envanterine dayanmak zorunda değildir. Deneyim, teknik yeterlilik, mülakat performansı, pozisyonun gereklilikleri ve diğer değerlendirmeler birlikte ele alınabilir.
Bu nedenle test bittikten sonra tek tek cevaplarınızı düşünüp "Bu soruyu yanlış cevapladım, kesin elendim" sonucuna ulaşmak için yeterli bilgi olmayabilir.
Kişilik Envanterinden Sonra Mülakatta Soru Sorulur Mu?
Sorulabilir.
Şirketin kullandığı yönteme bağlı olarak değerlendirme sonuçları sonraki görüşmelerde belirli davranışları veya çalışma biçimlerini daha ayrıntılı konuşmak için kullanılabilir.
Örneğin ekip çalışması, karar verme, iletişim, planlama veya stresli durumlarla başa çıkma konusunda geçmiş deneyimleriniz sorulabilir.
Böyle bir durumda yalnızca teorik olarak nasıl biri olduğunuzu anlatmak yerine gerçek bir örnek vermek daha açıklayıcı olabilir.
"Takım çalışmasında iyiyim" demek yerine ekip içinde yaşadığınız bir durumu, sizin ne yaptığınızı ve sürecin nasıl sonuçlandığını anlatabilirsiniz.
Benzer şekilde "Stres altında çalışabilirim" demek yerine yoğun bir dönemde önceliklerinizi nasıl yönettiğinize ilişkin gerçek bir deneyim paylaşmanız daha somut bir cevap oluşturur.
Kişilik Testini Geçmek İçin Kendinizi Farklı Göstermeli Misiniz?
Bir işe kabul edilmek amacıyla kendinizi tamamen farklı göstermeye çalışmak uzun vadede sizin açınızdan da iyi sonuç vermeyebilir.
Pozisyonun gerçek çalışma koşulları size uygun değilse yalnızca işe girebilmek için farklı bir profil oluşturmaya çalışmanız, işe başladıktan sonra beklentilerle karşılaştığınızda sorun yaratabilir.
İşe alım sürecini yalnızca şirketin sizi değerlendirdiği tek taraflı bir süreç olarak düşünmemek gerekir.
Siz de bu süreçte pozisyonun görevlerini, çalışma biçimini, ekip yapısını ve beklentilerini değerlendiriyorsunuz.
Bu nedenle kişilik envanterine "Hangi cevap beni işe aldırır?" sorusuyla yaklaşmak yerine soruları dikkatli, doğal ve mümkün olduğunca sizi yansıtacak biçimde cevaplamak daha anlamlıdır.
Testin adı veya yöntemi ne olursa olsun, size gönderilen özel açıklamalar her zaman önceliklidir. Çünkü kişilik envanterlerinin soru yapısı ve değerlendirme yöntemi kullanılan araca göre değişebilir.